Ò Fial Dels Carcinòls Vertuoses

NOSTRE-SENHE, SANT PEIRE E LA GARDAIRA D'AUCAS - Antonin Perbosc

Claude Vertut — 2018-11-01T15:38:05Z

NOSTRE-SENHE, SANT PEIRE E LA GARDAIRA D'AUCAS
(Notre Seigneur, saint Pierre et la gardeuse d'oies) (1)

Nòstre-Senhe e sant Pèire èran bèlcòp amics. Se disiàn francament, sens cinquantenejadas, tot çò qu'aviàn de mai secret dins lors pensadas. Sus la terra fasiàn dé longas passejadas ; quora ensà, quora enlà, per veire los trafics del monde d'aici-bas, tot 10 tren de la vida. Amb aco, mai d'un cop arribava qu'èran pas trop d'acordi sus quicom ; mas, la causa escalsida, sant Pèire vesià lèu, de drech o de bistòrt, qu'èra totjorn el qu'avià tort. Aici qu'un jorn diguèt al Subre-Mèstre : « Senhe, es pas vertat qu'es bon que cadun tot s'ensenhe / en s'i fasquent de son si-cap ? Tos Evangèlis, ieu n'ai pas oblidat cap ; n' mas se sabi quicom à fons, ai l'ideiassa que tot co qu'ai poscut ensacar dins ma biassa m'es pas vengut d'aqui, nimai dels libres bèls, vièls e novèls,
qu'ai legits e romiats à pena degalhada.M'es vengut mai-que-mai, e beleu solament, de mon esperiment. Auras bel me retraire autant sabentament que se pòsque, rodal per rodal, piada à piada, un camin ont jamai mas cambas m'an menat, acò 's res : acòs es quand i aurai caminat que saurai de que vira... Atal de tota causa, »
Nòstre Senhe sosquèt una pichona pausa ;
pèi, diguèt : « A, Pèiràs ! Cadun torna à son si ! Tu done, coma Tomàs, per plan saber, plan creire, - , vos de tos dets tocar, ambe tos èls vos veire.
Es pas tròp catolic, co que dises aqui.
Cal te prene coma es ; empacha pas qu'es brave... — Qu'aquela bravetat de tos pecats te lave !
— Mas ont ne vos venir ? I a pas, dins ton capas, quicom mai que vos dire ?
(1) Notre-Seigneur et saint Pierre voyageant ensemble sur terre avaient échangé leurs rôles. Saint Pierre, devenu Dieu pour la journée, se voit ainsi contraint de garder les oies d'une paysanne qui va se rendre avec son compagnon -à la « vota » de Sauveterre.

— O si ! mas qu'ausi pas
— E parla : qu'es aco, pauròt, que te tracassa ?
— A ! Senhe, m'es venguda una fola envejassa : voldriai, s'i es consent, èstre Dins un pauquet,
10 temps de far rostir al aste una tortora,
res qu'una oreta !
— A ba J Que vos que siasque una ora ?
Escota, aici mejorn ; pausa aqui ton saquet, dinnem ; e pèi seràs Dius tota la jornada ? » Aprep un bon galet, finida la dinnada, Nòstre-Senhe digııét :
« Sant Pèire, ara qu'es Dius, mestre ensus e debas ; dels morts amai dels vius, m'ocupi plus de res, del cèl ni de la glèia ;
n'auràs qu'à comandar, fairai co que voldràs.
— E-ben, diguet sant Pèire, as aqui mon ideia.
Iò me vau abilhar e tu t'abilharàs coma los ornes de la terra.
Uèi, se m'engani pas, es vòta à Sajvatèrra ;
vos qu'i anguém ?
— Iò, per acòs, i tèni pas.
•— I cal anar.
— E-ben, anguem-i ; ont que vire ta volontat, i vau ; mas te podi ben dire que de te sègre aqui me plai pas talament. »
Se n' van à Salvatèrra. En davalant la costa,
vestits en paisans, aqui que passan costa una pastra d'aucats gardant polidament son tropèl espandit sul bora I d'una gresa.
« Adius, pastra !
— Adissiatz !
— Escota aici 'n moment, diguèt sant Pèire à la joventòta suspresa,
en sautant del camin sul terme del boral ;
e que fas done aqui, diga, paura mainada,
pecaire, tota abandonada,
sola, un jorn coma auèi, per aquel genibi'al ?
— Çò que fau ? Oc vesètz : e, gardi aquel bestial !
— De que ? Gardar d'aucalha un dimenge de vota ? Polideta coma ès, s'èras pas una piota,
fariàs la farandòlà ! Entendes pas, aval,
lo tambor, la timbala e los pif l'es del bal ?

— Los entendi ben pron ; i voldriai ben pron ėsire ;
mas goja n'es pas mèstra !
— E qu'es aquel pauc-val que te fa randolar coma acò pel cau1pèstre à l'ora ont se durbis 10 branle ? Vai-i, vai !
16, s'as pou de quicòn1, t'i acompanharai.
Vèni ; i anam sul còp
— E, demandi pas mai !
Que se fote ! Dira co que voldra 10 mèstre ;
vos vau sègre, diguèt la joventa.
— Aco rai,
i faguèt Nòstre-Senhe, alavetz ; mas, las aucas,
qual las te gardarà ? Son belèu las limaucas o los grels, o belèu, qual sab ? los cotorlius ?
— Ap, las aucas, seràn à la garda de Dius ! »
` Nostre-Senhe diguėt : « As entendut, sant Peire ? _ : - A1 loc d'anar dansar aqui te pòdes sèire.
Sus terra coma al cèl se cadun fa co seu,
tot va plan, si que non tota òbra es malmenada : as volgut èstre Dius ? Garda las aucas, rneu..
Io me n' vau à la vòta amb aquela mainada. »

Source : Société des études du Lot : 1953/01 (T74,FASC1)-1953/03.
Description : Collection numérique : Fonds régional : Midi-Pyrénées
Droits : domaine public
Identifiant : ark :/12148/bpt6k97708570

Farem de tot un pauc

Claude Vertut — 2017-05-06T16:39:56Z

Farem de tot un pauc
Contès Atal, Antonin Perbosc

« Al nom del Paire e del Filh,
del Barrièl e del Dosilh
atal siague, ainsi soit-il ! »
Avètz aquf ço que disiá la Garrofeta,
en riguent coma una escalfeta,
mai d'un còp, quand son òme i cercava guirguilh
amor qu'aimava tròp lo chuc de la soqueta.
Popava coma un enfonilh ;
vos estuflava una pauqueta,
en companha o soleta
e ser coma matin,
qu'èra un plaser ! Òc, l'aimava, lo vin !
Talament, de pauqueta en pauca e de pauca en paucassa,
tombèt lèu, corrent d'aquel trin, de monineta en moninassa,
tan talament que, per la fin,
venguèt a plec una ivronhassa.

Lo Garrofet, qu'èra un pauc toniçassa,
la polhava pas trop : cercava doçament,
als moments ont sa femna èra pro degofada,
a l'aver per lo sentiment *,
sens reganhal ni rebufada,
i mostrava que se bandar
es, mai que mai per una femna,
ço plus orre que se pòt far.
Mas, quand una vedèla petna, petna dusca a la mort : la femna qu'a un si,
aquo's parèlh, jamai la viraretz d'aqui ;
agantariatz plus lèu la luna dins l'espandi.
Aquf qu'un bèl matin, coma fasiâ lo lèch,
èra déjà 'n trantòt, bandada mai qua mèg.
Lo Garrofet diguèt : « Que sarà donc anèch ?
– Òc, respondèt la garça a son òme, me bandi,
amai me plai.
Tu, fai coma voldràs ; per iò, tant que viurai,
beurai. »
El i diguèt : « Beure, rai ;
mas atrapar la garassa
dusca a rutlar per l'ostal,
aquò's trop, e plan mal te carra.
Dius me damne ! plus lèu que de te veire atal,
Cresi qu'aimairiái mai te veire far panturla. »
Sul còp, i respondèt, aquel vièlh cabeçal :
« Cala-te, colhaudet ! Soi pas una capurla ;
sabi que per pifrar lo pifre a mai d'un trauc,
passa t'aquò pel morre ;
tu veiràs, laissa còrrer !
a tot atengerem, farem de tot un pauc. »

31.5.1916
61

La Devòta e la Panturla

Claude Vertut — 2017-03-14T19:29:04Z

La Devòta è la Panturla.
Contes Atal
Antonin Perbosc
Una nèch, una vièlha filha
plan devota somièt que Nòstre Sénher al cèl
l'apelava. Sul cop, aqui la que s'abilha
ambe tòt çò qu'a de mai bel,
e part pel paradis, lo rossinhòl piucèl,
contenta coma una capurla.

En camin, rencontrèt una vièlha panturla
qu'avià prestat son cuol, per pichon revengut,
a totes los que, pauc o pro, n'aviàn volgut ;
e la panturla i demander : « Ont vas tant viste ?
— Al cèl. — Espèra-me, que, se vols, te siegrai.
– Tu, me vols siègre al cèl ? Que lo bon Dius t'assiste
mas creses que voldrà t'i recèbre ? Jamai,
aprèp la vida qu'as rnenada sus la terra !
— Espèra-me un pauquet, te disi ; aquo veirem
amont naut, quand i arribarem. »

D'albas a solelhs colcs landrant de comba en serra,
correguèron quai sab quant de temps... Per la fin,
dins un clop orbencos catat de laparassa,
aqui que te van veire al bord de lor camin,
un troc de portanèl traucant la muralhassa
d'un ostalàs grand, grand a i claure un pais.
Se diguèron : « Diu èstre aquo, lo paradis. »
Amai plan vertat èra ;
èra lo paradis, i èran a l'endalièra.

La devota sul còp se botèt a ginols,
se signet, preguèt Dius, cap din e pots tremols,
mentre que la panturla, anant drech a la porta,
tustava : tran ! tran ! tran ! « Quai maca de la sòrta ? »
cridèt sant Pèire. — Es io, diguèt ela. — Que vols ?
– Dintrar al paradis. — Me cal saber se pos.
Parla, qu'as fach sus terra ? — Ai totjorn fach tampona ;
n'ai desprofechat res de çò que Dius nos dona,
sant Pèire, ai plan dançat, plan manjat, plan begut,
e m'an tocat l'ausèl totes los qu'an volgut.
– Dintra. »

Alavetz lo sant diguèt a la devòta :
« E tu, que venes quèrre ? » Aponchugant la pòta,
aquesta sospirèt, amb un mistic agach :
« Voli lo paradis. — E, sus terra, qu'as fach ?
— Ai totjorn plan pregat, plan junat ; l'ama canda,
ai totjorn fach tôt ço que la Glèisa comanda ;
n'ai fach cap de pecat ni gros nimai menèl ;
pas un sol mancament n'a desondrat ma vida.
– E diga, amb aquo, tu, que n'as fach, de l'ausèl ?
– Ò ! grand sant Pèire, aquò, me'n soi jamai servida,
en me rescondent plan, res que per... far pipi.
– De que ! pas un, un sol de tos jorns misérables,
s'es pas un quite còp dubèrt per tos semblables ?
t'a servit qu'a pissar ? Fot-me lo camp d'aici,
pissaira de mon cuol ! vai te'n cagar al diables ! »
(4.9.1916)

Lo curat e sa goja en Paradis Contes Atal...

Claude Vertut — 2017-03-12T15:49:52Z

Lo curat e sa goja en Paradis
Contes Atal
Antonin Perbosc

Aquesta se passèt dins un temps de batèsta
ont, coma ara emplenant los terraires de dol,
sens relambi la Mort dalhava a lare airol
aïs orres prats porpors ont corbasses fan resta
coma un dalhaire fat e fol,
— l'annada de Sebastopol.

Un curat moriguèt. Sul còp e sens biganha,
aqui que va tustar : tran ! tran ! al paradis.
Sant Pèire entredurbfs
l'estrech tarrabustet, e lo curat i ditz :
« Adissiatz amai la companha.
– Aquo's tu, fa lo sant, tira-te de la lutz !
As tropes de pecats borruts.
Cada nèch as dormit ambe la Catarina ;
de ta goja amoros, n'as fach ta gorgandina :
es atal qu'as pensat aténger al cèl tòt drech ?
— Ò ! mon brave sant Pèire, agetz pietat de nautres,
èra per nos parar del freg...
– Fora d'aici, palhard ! Laissa passar los autres. »

Los autres, qu'a tropèls dintravan a bel talh,
a tant que ne podiâ claure lo grand portai,
tanlèu aver quitat la terra,
èran los bèls soldats, artilhaires, lanciers,
fantassins, granadièrs, dragons e coirassièrs,
valentament morts a la guèrra,
que passavan, a pè o quilhats a chaval,
en fasquent cranament, coma fasian aval
davans lo général,
lo salut militari.

Sus aquela entrefacha, aqui que la Catin,
desolada, pecaire, aprèp aquel auvari,
èra môrta tanben ; e l'endeman matin,
aqui que, tota estabosida,
retròba, morfondut, d'espavent atucat,
a la porta del cèl son companh de pecat.
« - E que fasètz aqui ? i ditz lo cor macat.
— Qu'avèm fach, paura dròlla ! Avèm fach de la vida
un paradis sus terra : a ! falorda causida !
atal avèm perdut lo bonur eternal.
– S'aquò's atal, aici demòri ;
vos seguirai en pergatòri
e duscas en infèrn, se cal. »
Atal parlèt la bona goja.

Entrestant lo curat, qu'èra pas brica coja,
soscava en son sicap. Aqui que tòt d'un còp
i diguèt : « Catinon, m'es vengut dins la clòsca
de jogar a sant Pèire un tor que passa l'òsca.
Es reguèrc mai que cal ; per d'èime, n'a pas tròp,
n'es pas tant fin coma se'n vanta.
Catinon, asarda qui planta :
vire que vire, anam temptar lo còp.
Te vas desabilhar, te mètre a quatre pautas,
la garra plan tibada e las patèrlas nautas ;
te montarai dessus coma sus un chaval :
un sul autre, anirem en paradis atal. »

Aqui la goja, tota nuda,
que tanplan que pot se tremuda en bèstia a quatre pès, - i manca ben quicôm !
Lo curat, son capèl enfonsat sus las ussas,
i monta sus l'esquina, e, cercant endacòm,
tram l'agrum dels soldats sarrats coma merlussas,
un trauc per s'amagar, vei de bèls granadièrs
barbuts jos lors cofals nauts coma de cloquièrs :
ardit ! aqui s'engulha, e dintra forra-borra.
Sant Pèire, embalausit, i vegèt que de borra ;
vistalhant son capèl, pensèt : « Encara aqui'
un galhard almoinièr de l'armada francesa ! »

L'endalièra del cèl es passada. Es aici
que los anges, los sants son en maja suspresa,
totes arremosats en bèla pila sul
passatge del curat que fa sa dintradura,
se diguent : « Qu'es aquela estranja montadura
qu'es sauma ni camèl ni cavala ni mul ?...
– E ! ditz un sant (al cèl n'i a de mai d'una mena :
n'i a que son pas colhauds, - pas tretze a la dotzena ! -)
e ! ditz un degordit, que vei clar dins l'embulh
mas que per bontat d'ama aqui dessus se cala,
vesètz donc pas çò qu'es ? Aquò's una cavala
que s'a perdut la coeta a la guèrra, aqui tòt. »

Lo curat es al cèl ambe sa serviciala.
Que l'àge mal ganhat, aquò rai : i es, se'n fot.
16.7.1916
85