Ò Fial Dels Carcinòls Vertuoses

M. Miquel (Le Montat) - Dintrar a l'escòla en parlent occitan

Silvia — 2024-03-13T21:15:49Z

M. Miquel, que demora dins lo vilatge del Montat al sud de Caurs, a acceptat de se daissar enregistrar en occitan per far partajar son testimoniatge.
L'occitan es sa prumièra lenga. Dins aquel enregistrament nos conta que quand es arrivat a l'escola, parlava solament occitan e a degut aprene lo francés.

Le montat 1 Le patois et le français à l'école (2

Downloads

Lou Counsél Dey Rats

Silvia — 2024-02-22T20:03:01Z

LOU COUNSÉL DEY RATS

Un bièl cat
Din so bido obio tuat
E montsat.
Tontsès dè rats
Qué l'oppėlabou Croquo-Rats.
Rats dė grogné, rats grioûlés, rats dė cabo
Tout l'y possabo
E din soun béntrê s'én onabo.
Tos espooûrit,
Lus obio talomén ésclorcit,
E sė qualqu'un, o léstourdido,
Qu'ooûzabou plus ona cossa lour bido ;
Sèro borrat
Din qualqu& tfapoù quotsės qu'uno sourtido.
Ero ooûblitsat
Guél è so sujto
Dél'y tsuna coumo 'in érmito.
Enfin nostré biėl cat
Per so fnėsso èro to rénoummat
Que din l'êsprit dėl poplé misérablé,

47
N'ero pa'n cat, mès èro'n diablě.
Un cot pourtan oquėl cotas,
Dè biotrể soul sé troubén las,
Monto dè nèt su lo tèodlado
On l'intènciou bien orréstado
Dë fa ino fi. :
Bouillo régla soun moridatsé
Onbė lo cato d'un bèzi.
Mès pėnden que, seloun l'usatsé,
Nostre nobis fooû lour topatse,
Tout loüu réstan dél poplé rat
Din lo couşino,
O lo sourdino,
S'en ès onat.
Cadun sé plaço
Près dėl colėl, :
Toutsës o masso
Tènou counsėl.
D'un sor to tristé
Cal ol pu bist
Trouba'in ofa
Pėr sé tira
Cado murguėto
Parlo è coqueto,
Cado totou
Dis so rosqu.
Sou paş d'occordi
Sus cat d'éntsin,
E lou méscordi
S'én bo boun trin.
Tsès ! qual romatsé !
Tsès ! qual topatsé !
Mès lou douyèn
Ou'es lou pu satsé
El pus oncièn,
Dé su lo taoalo
Prénd lo poraoûlo
Toutsés fooû tsut,

L'y o plus de brut,
Ie Mous omits, ço lour fèt, m'és béngudo uno idėio,
« Qué tout sėgur n'ès pas uno rizèio,
« E que mė'porėt plo lou mouyèn lou pu bou
Pér troumpa nostrè cat, lou mėtrẻ o lo rosóu :
« Cos qu'on lou fiol rėtor d'uno brabo counóuillo,
Pėndén que dourmiro près dėl fiot ol contou,
« L'y 'stoquèssén ol col uno brabo gongouillo ;
« D'oquėl biay sen sėgurs dė toutsour l'y 'scopa,
« Car tòlèou qu'entèndren l'ėsquilou tintina
Cadun pouyro, son tombour ni troumpèto,
« Préndrẻ cotsèt lou comi d'éşcompéto :
« E, con nostr'ènémit sério cént cot pu fi,
« Oouréėn toutsour lou témp dé l'y poudé futsi
E dé nous èstréma dons oų trés piès tsous tèrro
« Obon qué guél siasquo portit én guèrro. »
Bravo ! bravo ! coy bien porlat,
Ço réspoundèt lou counsėl énpénat,
Bibo l' douyèn ! guėl soul èro copablė
Dė tsouga l' tour ond oquél diablé.
Opploudisséméntş fats,
Coumplimėnts oçcobats,
Nostrè douyèn, dé sų lo taoûlo,
Prénguèt énquèro lo poraoulo ;
Sotsissio plus quė dé cooûzi
Lou pus odrétlè lou pu fi, :
Aoûtromén dit, lou pus copablé
D'éstoqua lou grélot o lo bourro dêl diablé :
Oquèro oqui lou pouèn.
– Qúal séro'quo fėt lou douyèn.
Noun pas yèðû,.ço fèt un ; nimay yèoû, ço fèt l'aoûtré ;
« E pérqué yèoû pulėoû qu'un aoûtré ?
Ço réspoundėt lou troisiėmé nounmat,
qué l'y angué qu boydro, mè pér iou, l'agé fiquo,
« Démori din moun trąo ; oqui mo poulitiquo. »
Finalomễn s'én troubét cat,
Din tout'oquélo souciétat,
Pér ona 'ytal, o l'éstourdido.

Risqua so pèl omay so bido.
Bouy, moussu lou douyèn, qu'o séro bostr'hounour,
Ço cridèt un ruzat, dirooû qualquẻ tsour
Qu'ocos o bostr'oltèsso
« Quẻ sė dèou lou solut de, touto nostréspėço ;
Qualo glorio pěr bous ?-
– Bouy rémèrci bèlcot dé bostro poulitèsso,
Rèspoundèt lou douyèn d'un ayre doucèrous,
Mès, o moun atsè,
Ton de couratsė
Serio pas satsé.
Sus, oquél dit, z'obès bě dèbinat,
Nostres rotous pèrdóu potiėnço ;
E sons obé rés décidat
Toutsés o l'unonimitat
Bistomėn lèbou lo sèénço
Lofountaino nọuy dis
Qu'oquèro oytal, din soun poys,
Què lu moyntsés
E lus cononntsés
Tégnoon čounsėl sus lours offas
Né porlabou bè prou, mè lu reglabou pas,
E sons obe fat rès quitabou lossémblado.
Proubablomén,
L'y obio pas d'oquél temp
De dėputats o lo'crombado.

Lou toupi de lat (Gabriel Feyret)

Silvia — 2024-02-22T19:54:36Z

'LOU TOUPI DÉ LAT (Gabriel Feyret)

Pérèto, on soun toupi dė lat
Toplo pincat
Sus soun cat
Qu'oourias tsurat
Qué lou l'y obio'stocat
Un motis onab'ol mércat.
On soun coutillou rébussat,
Soun moutsodou tout olondat,
Soun souylléyrou qu'és pas ferrat,
E soün pénou to delicat
Qué sat téní dé réménat,
Obio l'ayré tos inbéyllat,

Quẻ l'ooûrias prėzo pèr un rat,
Tout courreguen, countabo din soun cat
Con pouyrio fa dė soun toupi dě lat.
Obon porti l'o mèzurat :
N'o per très frons, tout bièn countat.
Bint iooûs détsa l'ys obis qu'o cronpat
Ombė lo clouco sul mėrcat.
Ưn més oprès en pouléts sou contsats,
Ề lou coumunal ès plossat
Dè tal biay, qu'o soun grat,
Lu nouyris 'son càt dê gru ds blat.
Din qualqués tsours sou poulëts fats
Qué sou poulits è bien créstats !
Né fo bin sos dé cado cát,
È cèrto sou pas trot pogats,
D'oquėlsės bin frons n'o croumpat
Ủn tèssounėt qu'ès bịen plontat,
O bouno bouco è boun popat,
É los cooüssidoy de pal blat
Douy mės oprès 1'ooü engroysat.
Né gardon pè, fo dé, solat,
És lus tres aoütrès ol mėrcat
May dé cen fróns ly sou pogats.
L'ortsén n'és pas cöuntat
Qué détsa n'o crounpat
Uno baco quẻ sat
Estrė bouno dé lat.
Lou coumunal l'y ser dé prat ;
Dín qualqués tsours o bédélat :
Lou bédėl és ün biooü supėrbomėn plontat ;
D'un frayré, pèy dé dous dé mèmo quolitat
Soun troupėlét ès, ooümentat
T'sés ! cal plozé de lu béyré pěl prat
Lěba lo cuyo è fa lou fat !!
Mès cal malur n'ès pas éstats !
Perreto lus o dégooügnat
E coumo guelsés o sooûtat
Son fa'ttėntioü qu'obio sul cat

7
Tout lortsèn d'oquėl brabè mėřcat ;
È, patatrat !
Adiou, paoüre toupi dė lat,
És éspoutit, es ésclofat !
Ll'y o quė dề trossès e'n borlat
Adiou, mous ioous, sères pas couats ;
Adion, tessou, pitsou solat,
Adioû, baco, bédèl, bèndrés pas din loù prat
Toutès portit, tout o'scopat
Sul saou d'oquel toupi dẻ lat,
È Pèrret olobes, d'un ayrẻ bien motat
Que certo n'obio pas ponat,
Torn'o l'oustal tout plourén soun pecat
Mès soun homé qu'es un goutsat
Que bol 'y oppréndre soun éstat
L'o mé roun d'os pes tsusc'ol cat.
Din soun esprit qu'ès oquèl qu'o pas fat
Qualquè costèl bostit sus un toupi dė lat ?
Ocos un mal doun cadun éş fropat
Toplo lou satsé coumo l fat,
Toplo l'poyzan coumo lou dėputat.
Foray.., diray.-, zou crezen fat ;
Mes o lo fi sèn ottropats ;
ÈS plo bértat
Quol coboret lou qu'o pintat
Equ'opèy son I'host'o countat
O counta dể noubël toutsourés ooûblitsat.

Catinou e Jacouti - De bouns conselhs per se maridar

Silvia — 2024-01-09T14:54:33Z

DE BOUNS COUNSELHS
PER SE MARIDAR

Ambe lou temps las causos an pla cambiat. Res es plus parèlh. Mèmes lou maridage !
Autris cops las filhos abion un goust tarriple a se maridar Lour calio troubar un ome a tout prèts. Ero uno grosso vergounho de couifar lou bounet de Santo Catarino.
Taben las paurotos qu'eron pas trop poulidos e qu'abion pas trop d'escuts per amanhagar un espousaire, passabon las journados a se recitar aquelos litanios :

Nostre Senhe, maridatz-me
Nostre Senbe, ajudatz-me !
Grand e pietadous Salvaire
fasetz venir lou maridaire.
Nostre Paire que setz al cèl
fasetz-me pourtar I'anel.
Esprit-Sant bous fau counfienço
me laissetz pas dins la soufrenço
Trinitat-Santo en un soul Diou
que me maride aqueste estiou.
E bous Vierjo Mario.
me laissetz pas demourar filho
Sants e santos del paradis
qu'a moun lièt i aje dous couissis !
Sant Hipolite, un ome al pus biste
Sant Agapit, que siosque grand e poulit
Santo Couleto, amb uno bèlo moustacheto
Santo Agatho, qu'aje d'amour coumo uno cato
Sant Anastase, que siosque fort coumo un ase
Sant Frances, sustout que i manque pas res !
Sant Barnabè, qu'al lièt me porte lou cafè
Sant Gaspard, e que me laisse levar tard
Santo Moudèsto, se la soupo es pas prèsto
Santo Lèa, que la fasque sans repoutegar.
Sant Nicofore, qu'a loustal toujoun demore
Santo Sidonie que me brèsse lou neni
Santo Charloto, que me laisse pourtar culoto
Sant Nicoulas, enfin... un brabe garçounas !
Sant Bernat, qu'aje uno grando prouprietat
Sant Nectari, ambe d'argent un plen armari
Sant Bertrand, ou que siosque coumer
Santo Zenobie, amb un poulit magasin
Sant Cesari, ou que siosque founctiounari
Santo Mouniquo, ouvrièr dins uno fabriquo
Sant Pascal, un simple journalièr se cal !
Anhel de Diou, bous tant aimaple
dounatz m'en un al mens passable
Anhèl de Diou, tant piètadous
Fasetz coumo s'èro per bous.
Anhèl de Diou, enfin bous prègui
dounatz m'en un... coussi que siague !

E bous Santo Catarino,
me faguetz pas machanto mino.
Mes pus lèu siaguetz generouso,
ajetz piatat d'uno amourouso
qu'a tout perdre ne vol espousar
un, res qu'un... per coumençar !
A vostres ginouls m'aplatissi
Languissi ! Languisi ! Languissi !!!

A n'aquelos que languission trop, lour ensènhabon aquelo « Recette de tisane spirituelle »,
per las ajudar a prene lour mal en patiencio :

.Faites une infusion avec une livre d'humilité, deux grammes de mortification et une pincée d'amour de la solitude, dans trois litres d'eau de silence. Ajoutez trois verres de sirop d'allégresse, trois poignées d'herbe de patience et six cuillerées d'intentions pures. Mettez le tout dans le pot de la bonne volonté que vous ferez bouillir au feu de la méditation. Remuer avec la cuiller du courage et assaisonnez, avec quelques gouttes de mépris de yous-même. Versez ensuite le tout dans le vase de la résignation et prenez de cette liqueur cỉng ou six fois par jour après l'avoir passée dans le linge de la pureté. Si elle vous parait amère, vous l'adoucirez avec quelques fleurs d'espérance.

De lour coustat, lous goujats languission tout autant de troubar fenno, per aver lo plaser d'alisar uno poulido tourtourèlo
Mème se de cops se recitabon aquelo « pregario dels celibataris endurcits » :
Moun Diou, fasetz-me la gracio de jamai me maridar
Se me maridi, fasetz-me la gracio de jamai èsse coucut.
Se soui coucut, fasetz-me la gracio de de jamai lou saupre
Se veni a lou saupre, fasetz-me la gracio de m'en foutre !

Per metre lous jouves en gardo countro las enganos del maridage, se dision forço reprouvèrbis coumo aqueste
La prumièro annado nas a nas
La segoundo bras a bras
La tresièmo : Tiro-te'n la !..
Ou encaro de fablos coumo aquesto :
En dintrant a l'oustal, la joube maridado a cridat : « Ay ! » La porto un pauquet l'a rasclado. Per soun ome es estat uno revoulutioun :
« Ah ! Moun Diou ! Te sios pas faito mal, moun aimado ! »
Fa sieis meses que soun maridats, lou temps passo !
La fennoto en tournant, un matin, de la plaço trabuquo e patapouf ! de soun loung s'espandis. Son ome la regardo, e malgracious i dis : "Brames pas tant, e fai dounc attentioun, bestiasso !
Un an a trescoulat dempèi lou joun de noco.
En voulguent dabalar uno cargo trop grosso toutis lous escalièrs la fenno a redoulat. E per la counsoular son ome i a bramat :
"Baste que ne crevèsso aquelo grando rosso !. »
Pla sigur tout aquo empachabo pas digus de se maridar. Coumo disio la pauro menino :
"Lo maridatge aquo's coma lo papier per atrapar las mouscos !" Aquelas que son deja empegados an bèl cridar a las autros : tiratz bous d'aqui ! Aprouchètz pas qu'aquo's de pego !
Totos i galopon come se, per elos, i abio pas pus grand bounur que de se faire empegar.

Vertat es que se causir un espous ou uno espouso .es toujoun estat un affar espinut. Pr'aquo per aquelos qu'abion a causir, èron pas los conseilhs que mancabon. Autris cops dins cado vilatge i abio d'omes e mai souvent de fennos qu'èron tant val dire d'especialistos per maridar lou mounde.
A Minjocebos abiam la Petrounilho qu'èro uno maridairo renoummado, qu'abio la bouno man per apariar las gens d'un cop d'uèlh,
Sabio jujar las qualitats d'uno filho ou d'un goujat.
Se vouletz estre rensignats sus ço que bous espèro, disio la Petrounilho als jouves qu'abio l'ideio de se maridar, abetz qu'a faire ensemble la vaissėlo.
Tu. goujat, auras qu'a survelhar coussi ta proumeso lavo las siètos :
– Se las freto fort, as a faire amb uno valento mès tanben amb uno caparudo que te dounara de fial a torse.
– Se laisso las siètos secar toutos soulos en loc de las essugar, auras uno fenno intelligento, pas trop pourtado a la vatentiso mès que saura te dounar de boun temps.
– Se essugo tout abarrejat, siètos e fourquetos, es belèu qu'a l'esprit un pauc guèrlhe, ou souloment qu'es uno cap-de-cigalo qu'aimo s'amusar.
Se coupo la vaissèlo, risquo d'èstre uno sansouilhasso que se tracasso pas de grand-causo e que se trufo de tout.

« De toun coustat, filho, auras qu'a escoutar coussi toun galant pren las causos :
– Se te fa coumpliment de laissar secar las siètos en diguent qu'atal auras de temps per netejar l'oustal, as a faire amb un ome tarriploment pourtat sus 1ourganisatioun del
travalh e que risquo d'èstre un poulit embrenaire.
– Quand as las mans dins la grasalo, se ne proufito per te poutounejar, as a faire amb un lecaire que pensara mai als poutous qu'als affars de l'oustal.
– Se te fa coumpliment d'essugar las fourquetos abans las sietos es un ase, car, aprèp tout, aquo a pas cap d'impourtenço. Se te'n fa lou reproche, aquo's piri : es un ticous que s'occupo de ço que lou regardo pas.
– Se te fa coumpliment de coupar la vaissèlo en diguent qu'aquo's uno brabo oucasioun per la cambiar, as a faire amb un ome que sab prene las causos del boun coustat, mès malfiso-te
qu'aquel goust del cambioment ne fasque pas un galoupaire de coutilhous.
– Se te'n fa lou reproche, pren-te gardo !
Es un cussou, ou un fenhant qu'a poù de travalhar e d'estre oublijat de ganhar d'argent per croumpar d'autro vaissėlo. »
Cal recouneisser que soun d'indiquos pla coumodos, mès me demandi coussi fario la Petrounilho per acounselhar lous jouves d'aouèi, aro que la vaissèlo se fa touto soulo amb uno machino.
Me pensi que lour acounselhario d'anar ensemble al cinema. E que dirio a la filho :
– Del temps que lou film se debano, se toun galant gardo las mans suls sious ginouls en loc de las pausar suls tious, sigur qư'es un poùruc, un sang-tranquille ou un inoucent
que ne tiraras jamai res de boun.
E dirio al goujat :
– Se ta proumeso proufito que tout es escur per te palpejar, mèmes s'aquo te fa plaser, malfiso-te moun efant. Se trobos sa man dins la pocho ount tenes lou porto-mounedo, es
sigur gue s'interesso mai a toun argent qu'a ta poulido moustacheto.
Mès aprèp tout, es que un goujat ou uno goujato an jamai escoutat un counselh quand la prusièro de se maridar lous a agafats ?

Urosa Annada

Silvia — 2024-01-02T20:38:14Z

Dire Adiu a l'an que se'n va
E dire Bonjorn a l'an que se ven
Dire "Oc" al bonhur
E dire "Non" a la missanta imor
Dire "Benlèu" a l'avenir
E dire " Vos oblidi pas" als sovenirs
Dire "Adiu" al "stress", e dire "Per que pas" a la paressa,
Dire "Ai compres" a las errors,
E dire "Jamai pus" als jutjaments de valor,
Dire "Perdon" a la pena,
E dire "Al reveire" a la malvolença
Dire "Urosament que t'iès aqui" a l'umor,
E dire "Per totjorn" a l'amor,
Dire "Demora aici" a l'enveja,
Per acabar dire "T'aimi" a la vida
Urosa annada 2024

Enregistrement Anthony Ginibre Los grands òmes (Sent Joan Lespinassa)

Silvia — 2023-11-19T14:31:14Z

Texte, transcripcion e enregistrament per Joan Pascal Godonesca

Racontes reculhís al près d' Anthony Ginibre, 1999.

Anthony Ginibre nasquèt a Sant-Jan-Lespinassa, pròche Sant-Seren dins lo Carcin, departament d'Òlt lo vint-e-quatre d'agost 1908. Foguèt paisan tota sa vida dins aquela comuna, a seissanta kilomètres d'Orlhac coma de Briva e un pauc mai de Cáurs. Visquèt dins aquèla val onte raja lo flume Dordonha en trabalhar la tèrra e en parlar cada jorn « patoès » coma disiá. Venguèt vièlh, foguèt malaude, e acabèt sa vida pauc de temps i a, al pè de sa filha a Clarmont.
Los tèxtes que seguísson son estats enregistrats al manhetofòne e transcrich segon la grafia dicha classica per Joan Pascal Godonesca, son pichon-filh.

Los grands òmes

Lurçat te pòdi pas dire grand causa. Aviam De Monzie que demorèt pas mal de temps a Revèri dins un castèl, aquí. Una fes que foguèt partit i ajèt plus degun. De Monzie èra deputat, ministra. Lo conessiái per çò qu'èra de la comuna. ‘Qu'èra un republican socialista pareis. Pendent la guèrra sai pas que se passèt, de les istoèras... Après la guèrra sai pas qu'es vengut ; enfin moriguèt.. Aviá un pichon castèl a Revèri, demorava quand... èra pas sovent aquí, èra totjorn a París d'un pam o de l'autre. M'enfin aviá una bona aquí e mai mai que de las bonas... I aviá totjorn del monde dins lo castèl. Endipèi qu'es partit i a plus ajut degun.
De Monzie èra conegut, èra nòstre conselhièr general, èra deputat. Après ajeram Monnerville que venguèt mèra de Sent-Seren. Demorèt sièis ans mèra a Sent-Seren. Se tornèt pas presentar. Mai ió les ai... am-d-una epòca èri membre del consèlh municipal, i soi demorat quaranta dos ans ... i soi demorat un pauc. E sovent ai ajut remplaçat lo mèra qu'èri ajoent e les ai ajut reçaujuts, Monnerville e tot aquelses politiciens. Me rapèli Monnerville venguèt un jorn am lo conselhièr general. Fasiáun una tornada venguèron nos veire e les reçaujèri a la Merí. Venguèron parlar e les escotèri pardí. Fasiáun una propaganda pel conselhièr general me rapèli pas coma s'apelava. A l'hôtel de Ville me trobèri al banquet al pè de Monnerville, en faça Monnerville e sa femna. Alèra ‘qu'èra Lacan qu'èra mèra. Del temps passat ‘quò.
(de sègre)

Enregistrement Anthony Ginibre Caça enquèra (Sent Joan Lespinassa)

Silvia — 2023-11-19T14:30:09Z

Texte, enregistrament et transcripcion de Joan Pascal Godonesca

Racontes reculhís al près d' Anthony Ginibre, 1999.

Caça enquèra

Caça... L-i anguèri en jusca que... Quand me maridèri e montèri a Torrèl, t'èri pas caçaire. Caçavi pas. Mès mon bèlpaire, son fraire ‘qu'èron de caçaires pur sanc. Alèra de tota manièra me caliá venir caçaire. Me trobèron un fusilh. Les prumièrs temps t'aviái pas lo permis... diguèri « me cal prendre lo permis que te vòli pas ‘nar caçar sens permis. » Prenguèri lo permis que... après n'i aviá per cost, que tuavi de lapins, pas mal. Quitèri, que l'i ajèt la mixomatose. L'annada que la mixomatose arribèt, tuèri res o quauques lapins malaudes. Alèra diguèt : quiti... E endipèi ai plus caçat.
‘Quò fai del temps. Pé. Lo prumièr se'n parlava pas de la mixomatose, abans. ‘Quò venguèt tot un còp ‘quí. Disiáun que ‘qu'èra un particulièr que l'aviá semenada la mixomatose ; mès se semenèt viste. Que chas nautres i aviá de lapins ! Mès ‘quò foguèt lèu nestejat. A ! miladius !
Coma gibièr i aviá praticament res plus. Quauques temps i aviá deis perdrigals, de las calhes, n'i a praticament plus. I aviá quauquas lèbres. A l'epòca n'i aviá pas, de singlar. En caçent n'ai jamai vist cap. Ai tuadas quauquas becassas ; èron de passatge caliá n'i tombar. Anaviam quèrre prencipalament les lapins, que comtava. Un còp que i a ajut plus de lapin i aviá plus res.

Les femnas fasiáun la cosina. Ela les metiáun en civet prencipalament. Mai, Memé sabiá les far les civets. Solament aviái pas quatre-vint-detz ans ara.

***

Me rapèli un còp, qu'èra per totsents empr'aquí . Diguèri (me rapèli pas se i aviá mon bèlpaire) « me cal montar veire sul ròc se pòdi tuar un lapin ». N'aviái pas tuat. L-i mònti. Foguèt pas sul ròc te'n vau veire un. Pau ! li ti fòti ‘na petada, lo davali. Davalèri de sul ròc que per montar... qu'èra un pauc naut. Ramassi ‘quel lapin. « Ò ! diguèri tè, pòdi ben i tornar montar que benlèu ne trobarai un autre ». Tòrni montar, passèri al mèma endrech qu'aviái tuat lo prumièr. Mès anguèri un bocin plus lònh. M'avanci sul bòrd del ròc. Ò ! caliá pas aver lo vertige. Te'n vau veire un dejós aval. Miladius aquí tè : pau ! Lo vejèri que se desbatiá, passava jos un ròc. Diguèri tè ! me cal anar veire... se per azard l'aviái tuat. Li vau, lo tròbi jos aquel ròc. Aviá crebat còp-sec. Alèra diguèri : « i tòrni montar o que fai ? Tant pis ! te cal azardar a i tornar montar. » I tòrni montar. Vau veire un bocin pus lònh : m'avanci sus un bòrd de ròc. O miladius ! un autre : Pau ! Lo davali. E diguèri ‘queste còp i tòrni pas montar. M'enfin n'aviái (obioj ??) tuats tres, aquí, dins l'espaci de pas bien temps. Lo temps de montar e de davalar. Veses que... D'autres còps li caliá montar dos o tres còps per ne trobar un e aquel jorn...

Enregistrement Anthony Ginibre L'aiga de vida (Sent Joan Lespinassa)

Silvia — 2023-11-19T14:24:09Z

Texte, enregistrament et transcripcion per Joan Pascal Godonesca

Racontes reculhís al près d' Anthony Ginibre, 1999.

L'aiga de vida

L'aiga de vida.

L'ai facha pendent... tretze o quatòrze ans, sai pas. Quò durava un mes, un mes e mèg. A l'epòca, dins la comuna tot lo monde fasiá de l'aiga de vida. Aviam lo drech de ne far vint litres, a cinquante degrés. Quauques còps despassaviam bien la limita. Mès enfin... zo marcaviam pas. Passavi quauque temps, aquí, me caliá me levar de matin, per çò que sovent, n'aviá que... aviáun pas drech de ne far tot çò que voliáun : n'aviá que ne fasiáun cinquante litres, soeissanta litres. Caliá nos arrenjar... N'aviá mèma qu'aviáun pas lo drech caliá lo far quand mèma. A l'epòca ‘qu'èra pas tròp missant que lo temps que l'ai facha, ai vist les emploiats un còp. Per te dire que veniáun pas nos veire cada jorn. Eri prèsca totjorn en règla, quand mèma, mès enfin, caliá li far atencion. Autrament agachavi ben d'èstre en règla, sul papièr totjorn.
Quand comencèri, èra permis de l'anar far a domicila. Anavi dins las fermas, me desplaçavi pas totjorn per cadun, mès en general me desplaçavi. Les vesins, se la fasiái pel borg, me la portàvon chas lo particulièr ende èri.
Après la guèrra quò venguèt plus complicat : caliá la far als atilièrs publics. I aviá un endrech a Fenon, la fasiam al lavoer aquí... caliá un endrech que l'i aja de l'aiga, alèra, l'aviáun botat a Fenon. Lo monde portàvon lor teca aquí. M'enfin me levavi sovent de matin. Lo ser agachavi de quitar a pu près d'ora. Mès lo matin, òm es totjorn pus tranquile. L'alàmbic m'aparteniá pas a ió, èra a Mma B*. Zo me proposèt, zo l'acceptèri. ‘Quò valiá la pena quand mèma. Après, tot lo monde fasiá de l'aiga de vida, pas una quantitat mès.. Dins la comuna, sai pas... ne sabiái pas que ne fàsson pas. Pas coma ara, ara degun ne fan. Alèra...
Pendent quauques annadas z-ai fach, mès al debut la fasiái a domicila, après la fasiái als atilièrs. Alèra al debut i aviá un atilièr a Sant-Medart ; anavi m'installar a Sant-Medart, totses lo me fasiáun far. Tot un còp n'i a ajut un a Sant-Medart que ne crompèt una, alèra quitèri d'anar a Sant-Medart, montavi a La Ginesta. I aviá un atilièr pel borg. Amont n'aviá pas bien m'enfin lo fasiá ‘nar lo fuòc dusqu'a sièis ora. A La Ginesta quò's un pauc lo Segala, qu'èra pas lo grand rendament. I a pas de vinhas, amont. ‘Quò's naut, fai freg. De las vinhas n'i a en bas, a Sant-Medart, autrament...
Lo ai fach dotze o tretze ans, me rapèli pas au juste. Se zo caliá saber ai un carnèt que z-ai tot marcat. Al debut ne'n prendiam pas bien car, prendiam qu'un franc cinquante lo litre. Après ‘quò montèt plus car. Per çò que al debut i aviá un ‘lambiste que veniá la far a Sent-Jan e la fasiá per tot lo monde. Ió m'installavi sens clients.
Solament me venguèt trobar quel ‘lambiste : « te calrá pas venir a Sant-Medart ió venrai pas a Sent-Jan. » Li diguèri : « Vèni a Sent-Jan se te comàndon e ió anarai a Sant-Medart se me comàndon ». Alèra pardí la prumièra annada ne faguèt dos a Sent-Jan. Li faguèri totses, alèra... e a Sant-Medart i ne faguèri una bona partida. Venguèt quauque annada per ne far dos o tres qu'aviá totjorn de clients atitrats, solament finiguèri per li los totses prendre, los clients.
Quitèri de far l'aiga de vida per çò que, a l'ostal tot lo monde podiá pas zo far sans ió a l'epòca. Fasiam del blat, fasiam de las trufas, fasiam de las uéus . Aviam de las vinhas, aviam una brava vinha alèra ; end'una epòca pensi que fasiam soeissanta o quatre-vints bastas de vin. Alèra lo vendiam, aviam de clients. Tè, aviam un emploiat dels PTT que nos prendiá tot. Que li caliá, que l'aimava passablament... alèra veniá sovent ende'n quèrre ...après pardí... finalament avèm zo tot abandonat, venguèri tròp vièlh, après me trobèri tot sol... enquèra n'i aviá de la vinha en Auvèrnha quand venguèri aicí.
N'aviá que fasiáun cent bastas de vin... i aviá la bòria al castèl de Montal10, e una brava bòria. Lo patron de la bòria aviá totjorn un vailet o una sirventa e aviá una vintana de vacas, ‘quò ronflava ! Ara i a plus res. Cossin que canja ! A Sent-Jan tot lo monde aviá de las vacas, tot lo monde fasiá del vin e ara n'i a plus. N'i a plus de vacas mèma o n'i a dos o tres, denaut. Quò's tot. Degun plus vòl trabalhar la tèrra. I a ben lo torisme mès enfin es pas çò que mai rapòrta a Sent-Jan m'enfin avèm... cossin n'apèlon, per jogar a las bolas... avèm un gòlf. A ! aquò. Solament a la glèia, i a plus de curé ...A l'escòla i a plus de regent. Sabètz...
A Sent-Jan ara coneissi prèsca degun. I a talament de temps que l'i soi que les ai prèsca vist totses partir. Les joves son partits d'un pam o de l'autre. Coneissi pas de joves... n'i a dos o tres benlèu, dins la comuna...

Enregistrement Anthony Ginibre Lo travalh de la bòria, lo tesson (Sent Joan Lespinassa)

Silvia — 2023-11-19T14:21:20Z

Texte, enregistraments e transcripcion per Joan Pascal Godonesca

Racontes reculhís al près d' Anthony Ginibre, 1999.

Lo trabalh de la bòria.

Aviam sies o sèt vacas, aviam de las polas e de lapins, quauques còps un tesson. Fasiam deis vedèls de qualitat, ‘qu'èra deis vedèls blancs que fasiam en general ; ‘qu'èra 'n pauc nòstra espe-cialitat.

Aviam de braves vedèls, les menaviam a la fièra. Les vendiam bien, mès les caliá pas tròp gròs... que voliáun pas deis gròs vedèls... quò podiá ‘nar dusqu'a cent quaranta kilòs environ, caliá pas que... per çò que, les que crompàvon tous ces vedèls, teniáun pas a crompar de vedèls tròp gròs. E cada fièra, prèsca cada fièra... per çò que, ne'n vendiam un de gròs, ne crompaviam un autre de pichon. De quatre-vints a cent kilòs... Lo gardaviam un mes, un mes e mèg... Las vacas les acostumàvon a pu près...

Lo tesson.

Totses les ans engraissaviam un tesson. Quauques còps... quò depend. Lo tuaviam pas nautres mèma, i aviá un òme que fasiá ‘quel mestièr, de tuaire, que lo veniá tuar. I aviá una femna, la prendiam per far la cosina. Zo preparaviam principalament, les jorns que fasiam la cosina, fasiam la graissa, lo gratabèl, las salsissas, las gògas .... E lo rèsta qu'èra las femnas que zo arrenjàvon. Rentràvon lo loard, rentràvon lo cambajon. Lo salàvon. lo metiam a la cava dins una mag exprès andé las cendres... lo cambajon lo plegaviam dins de las tialas e salat, andé la sal, après lo metiam dins de la cendre e daissaviam aquò aquí dusqu'a que aviam enveja de les far cóser e de les manjar.

Enregistrement Anthony Ginibre Caça (Sent Joan Lespinassa)

Silvia — 2023-11-19T14:18:43Z

Texte, enregistrement et transcripcion per Joan Pascal Godonesca

Racontes reculhís al près d' Anthony Ginibre, 1999.

Caça

Me rapèli pas se la caça èra dubèrta, mès un ser, fasiá 'na luna clara coma lo jorn, qu'èra la vèlha de l'ouverture, lo jorn de l'ouverture, ara me rapèli. Diguèt a mon bèlpaire, « tè ! me cal anar veire se pòdi tuar un lapin. » Alèra lo ser, a la luna, partiguèri pel prat amont, al Cirèlh1, al pè del ròc, i aviá una vinha, m' assièti al pè d'una vit . E i èri, tot un còp, entendi aquí : Pin ! Pin ! Pan ! Que te sabi aquí, me diguèri « tè ! ne deu n'i aver de lapin que davàlon... »
Alèra me botèri prèste a tirar, e diguèri « me calriá ben ne prendre dos, quand mèma, que n'i a pro que... » Alèra vejèri una tofa, coma una tofa.... « miladius », diguèri, « aquí n'i a ben dos. » I fòti un còp de fusilh, l'i vau, n'i aviá tres ! E ! e ! e ! que foguèri un pauc susprés m'enfin, ‘qu'èra coma aquò. Alèra quand tornèri a l'ostal, mon bèlpaire èra al lièch, li diguèri : « tenètz, agachatz çò qu'un còp de fusilh l'a portat » Tres lapins d'un còp de fusilh !

Sem a la caça. I a G* que mònta un ser, me diguèt -çò ditz : « voliam anar a Fijac deman auriam besonh d'un lapin. Se podiá me sègre, per de dire de ne tuar un. » Per çò que, voliá ne prendre un. E ben li diguèri, tè ! te vau sègre. Fasiá luna, qu'èra lo ser... fasiá luna atanben, una luna bien clara. Alèra, li diguèri : « tu, te cal anar 'quí e ió vau aquí ». Alèra el anguèt dins un sectur, e ió anguèri dins un autre que fasiam pas ensemble. Montèri per las vinhas, alai, jol ròc, e seguèri lo bòrd de la barta, lo fons de la barta, en passar dins un endrech borrut, en ne'n volent sortir, te'n vau veire un. miladius ! li t'i fòti una petada, davalèt. « Bòn, diguèri, ara aurà ben son lapin. »
Alèra partiguèri un bocin plus loenh, doçament, te'n vau veire dos que fasiáun la tranla, aquí, o miladius, me calriá agachar de los prendre totses dos. A tron a sadol : pau ! demorèron totses dos. Alèra, rentrèri.
I èri. Diguèri : « Tè, te pòrti un lapin : n'i a tres. » A ! èra content. Et voilà. Caça... mès aquí, en nocturne... Un còp de fusilh, mès quò m'arribava dos o tres còps. Mès alèra pas la nèch, que la caça èra dubèrta... Mai aquí la caça èra dubèrta...